Een trigger is hier een aanleiding die een gewoonte oproept: een tijdstip, plek, melding, handeling of gezelschap. Je gaat op de bank zitten en opent automatisch een app. Of de werkdag is afgelopen en je loopt zonder nadenken naar de keuken. Door de situatie te herkennen, krijg je een aanknopingspunt om iets anders te proberen. [1]
Dat is iets anders dan bewijzen dat je de oorzaak gevonden hebt. Gedrag heeft vaak meerdere invloeden tegelijk. En een ‘trigger’ bij trauma of ernstige psychische klachten is een ander onderwerp dan de gewone leefstijlgewoontes waarover dit artikel gaat.
Kijk naar een concreet moment
Vervang ‘ik doe dit altijd’ door één waarneembaar voorval. Wat deed je vlak ervoor? Hoe laat was het? Wie was erbij? Wat was beschikbaar? Schrijf ook op of je moe, gespannen, hongerig of juist verveeld was. Een gevoel kan meespelen, maar hoeft niet dé verklaring te zijn.
Een kort overzicht kan helpen. Je hoeft niet elke hap, minuut of gedachte te registreren. Een paar herkenbare momenten is een praktisch startpunt; dit aantal is geen wetenschappelijke norm. Geeft noteren vooral controledruk, bespreek het liever met iemand of laat het overzicht los.
Een eenvoudig triggeroverzicht
| Vraag | Fictief voorbeeld |
|---|---|
| Wat gebeurde er vlak ervoor? | Na het eten ging ik op de bank zitten. |
| Wat deed ik vervolgens? | Ik opende sociale media en bleef langer dan ik wilde. |
| Wat zocht of kreeg ik? | Ontspanning en even geen taken. |
| Wat kan ik anders proberen? | Mijn telefoon buiten handbereik en eerst een gekozen ontspanningsmoment. |
De kolom over de behoefte is een veronderstelling die je kunt onderzoeken. Misschien gaat het helemaal niet om verveling, maar wacht je op een bericht. Dan moet je alternatief daar rekening mee houden.
Kies een alternatief dat de vraag beantwoordt
Alleen ‘niet meer doen’ laat open wat er in dat moment wél gebeurt. Zoek iets dat past bij wat je nodig hebt. Bij gewone honger past voldoende eten; water drinken of afleiding zoeken vervangt geen maaltijd. Bij behoefte aan rust kan een haalbare pauze passender zijn dan nog een productiviteitstaak.
Kijk ook of je de aanleiding kunt veranderen: een melding uitzetten, een pauze afspreken of benodigdheden klaarleggen. Niet elke aanleiding is weg te regelen. Het COM-B-kader helpt daarom behalve naar motivatie ook naar vaardigheden en beschikbare ruimte te kijken. [2]
Maak een als-dan-plan en probeer het
Vul in: ‘Als … gebeurt, dan probeer ik …’. Bijvoorbeeld: ‘Als ik na het avondeten ga zitten, kies ik eerst of ik wil lezen, praten of bewust mijn telefoon gebruiken.’ Het doel is een eigen keuze, geen verbod op ontspanning. Werk dit desgewenst uit met een klein actieplan.
Kijk na enkele gelegenheden wat de aanpassing deed. Lukte het niet? Misschien klopte de veronderstelde behoefte niet, was het alternatief onaantrekkelijk of ontbrak er echt tijd. Verander dat onderdeel. Een patroon herkennen maakt verandering mogelijk, maar garandeert de uitkomst niet.
Wanneer past een andere route?
Bij terugkerende eetbuien, ernstige klachten of afhankelijkheid is een algemeen triggeroverzicht niet voldoende begeleiding. Wie langdurig veel alcohol drinkt, moet met een arts stoppen. Gebruik dit artikel niet als ontwenningsplan. [3]
Lees verder over gewoontes opbouwen, de omgeving aanpassen en omgaan met een onderbreking.
Bronnen bij dit artikel
[1] Vlaams Instituut Gezond Leven — Ongezonde gewoonten aanpakken. Geraadpleegd 2 november 2026. Bekijk de bron.
[2] Michie, van Stralen & West (2011) — The behaviour change wheel. Geraadpleegd 2 november 2026. Bekijk de bron.
[3] Thuisarts — Stoppen met alcohol drinken. Geraadpleegd 2 november 2026. Bekijk de bron.