De cirkel van invloed helpt je onderscheiden wat je zelf kunt doen, waar je anderen voor nodig hebt en wat je niet kunt bepalen. Dat geeft geen controle over de uitkomst. Het kan wel helpen om een concrete volgende keuze te formuleren wanneer je blijft nadenken over een situatie.
Het model wordt gebruikt als reflectiehulpmiddel. Movisie beschrijft de cirkels van invloed en betrokkenheid in materiaal voor sociaal werkers. Dat is geen bewijs dat het invullen van cirkels stress of een psychische aandoening behandelt. Hieronder gebruiken we het als een manier om je vraag te ordenen. [1]
Controle, invloed en betrokkenheid: wat is het verschil?
Je bent betrokken bij veel meer zaken dan je kunt beslissen. Denk aan een reorganisatie, de gezondheid van iemand om wie je geeft of de reactie op een bericht. Invloed betekent dat je iets kunt bijdragen zonder de uitkomst te bepalen. Controle is een veel beperktere categorie: wat kun je op dit moment zelf kiezen of uitvoeren?
In dit artikel voegen we daarom een praktische vraag toe aan het tweecirkelmodel: wat kan ik zelf kiezen, waarvoor moet ik samenwerken en wat ligt buiten mijn beslissingsruimte? Die driedeling is onze uitlegvariant, geen afzonderlijk gevalideerde test.
De cirkels van invloed en betrokkenheid zijn bekend uit het werk van Stephen R. Covey. FranklinCovey beschrijft die twee cirkels bij Habit 1. De extra vraag naar wat je zelf kunt kiezen is hier een praktische uitwerking. Een modelbeschrijving is geen bewijs van een gezondheidseffect.
Werk één echte situatie uit
Neem een situatie waarin je blijft vastlopen en beschrijf wat er feitelijk gebeurt. “Iedereen vindt mij lastig” is een interpretatie. “Mijn collega heeft nog niet gereageerd op mijn verzoek” beschrijft wat je weet. Dat verschil helpt bij het kiezen van een passende handeling.
Een voorbeeld: je krijgt steeds meer taken terwijl je werkdag hetzelfde blijft. Zelf kiezen kan betekenen dat je de taken en beschikbare tijd opschrijft. Beïnvloeden kan betekenen dat je met je leidinggevende bespreekt welke taken voorrang krijgen. De uiteindelijke personeelsbezetting bepaal je niet alleen. Het probleem is daarmee niet automatisch opgelost; wel wordt duidelijk welk overleg nodig is.
Een oefening met drie vragen en één afspraak
Je hoeft geen uitgebreid schema te maken. Neem één situatie en schrijf je antwoorden op. In het volgende fictieve voorbeeld kreeg iemand een extra taak, terwijl nog niet is afgesproken wat daardoor mag blijven liggen.
| Vraag | Uitwerking van het voorbeeld |
|---|---|
| Wat weet ik feitelijk? | Er is een taak bijgekomen. De deadline en prioriteit zijn nog niet afgestemd. |
| Wat kan ik zelf kiezen? | Ik kan mijn bestaande taken en beschikbare tijd opschrijven. |
| Waar heb ik een ander voor nodig? | Mijn leidinggevende moet aangeven welke taak voorgaat en wat kan worden uitgesteld. |
| Wat is de eerstvolgende afspraak? | Ik vraag vandaag om die prioriteitskeuze. Morgen controleer ik of er antwoord is en wat nog onduidelijk blijft. |
Kies een handeling die binnen je huidige mogelijkheden past. Dat kan ook hulp vragen of aangeven dat iets niet uitvoerbaar is. ‘Klein beginnen’ betekent niet dat een tekort aan tijd, geld, veiligheid of ondersteuning door een betere houding verdwijnt.
Gedachten en gevoelens heb je niet volledig in de hand
Schrijf een emotie niet op als iets wat je simpelweg moet uitschakelen. Dat je gespannen of teleurgesteld bent, betekent niet dat je het model verkeerd gebruikt. De praktische vraag is welke handeling of ondersteuning nu mogelijk is. Ook de reactie van een ander kun je niet afdwingen.
Gebruik je de oefening samen met iemand, vraag dan eerst wat er is gebeurd en welke ruimte die persoon werkelijk heeft. Spreek af wie iets doet en wanneer je terugkijkt. Een probleem meteen in de categorie ‘buiten jouw invloed’ zetten kan noodzakelijke gezamenlijke actie overslaan.
Wat past bij jouw belemmering?
Je mist informatie. Formuleer de vraag die eerst beantwoord moet worden. Wanneer moet de taak af, wat wordt precies verwacht of wie beslist? Eén gerichte vraag kan bruikbaarder zijn dan alle mogelijke scenario’s verder uitdenken.
Je weet wat nodig is, maar hebt onvoldoende ruimte. Onderzoek wie iets kan aanpassen. Een grens bespreken, hulp vragen of taken verdelen is een andere actie dan jezelf aansporen om harder te werken. Lees ook hoe je een grens duidelijk kunt aangeven.
Je hebt al gehandeld, maar blijft de uitkomst herhalen. Noteer waarop je wacht en wanneer opnieuw handelen zinvol wordt. De vraag kan dan verschuiven van “hoe los ik dit nu op?” naar “wat wil ik ondertussen met mijn aandacht doen?”. Meer over dit verschil lees je bij piekeren en concrete problemen aanpakken.
Niet kunnen bepalen betekent niet dat je niets kunt doen
Een ingewikkeld probleem kan gezamenlijke invloed vragen. Je bepaalt bijvoorbeeld niet zelf de woningmarkt, maar kunt wel informatie over je rechten verzamelen of ondersteuning zoeken. Dat garandeert geen oplossing. Het voorkomt wel dat “buiten mijn controle” meteen een opdracht tot berusting wordt.
Bij een onveilige situatie of aanhoudende problemen is alleen een reflectieoefening onvoldoende. Gebruik het schema dan om te benoemen welke steun ontbreekt. Voor keuzes bij langdurige belasting kun je verder lezen bij hulp bij langdurige stress.
Kies een handeling en kijk wat die oplevert
Schrijf op: “Ik kan niet bepalen dat …, maar ik kan wel …”. Maak het tweede deel uitvoerbaar. Bijvoorbeeld: “Ik kan niet bepalen dat mijn collega vandaag reageert, maar ik kan vragen wanneer ik antwoord kan verwachten.”
Beoordeel daarna of er iets duidelijker is geworden. Is informatie verkregen, een afspraak gemaakt of steun georganiseerd? Een kleine actie kan nuttig zijn zonder dat de hele situatie verandert. Als het schema vooral nieuwe lijstjes en zelfverwijt oplevert, kies dan een gesprek of een andere aanpak.
De NHS maakt in haar uitleg over zorgen eveneens onderscheid tussen een praktisch oplosbaar probleem en zorgen waarvoor je nu geen handeling hebt. Die voorlichting ondersteunt het ordenen van je vraag; zij valideert niet automatisch het cirkelmodel. [2]
Waar past dit binnen omgaan met stress?
Dit schema helpt bij de keuze waar je aandacht aan geeft. Wat er verder nodig is, hangt af van de belasting, je klachten en de beschikbare ondersteuning. Lees wat je bij stress kunt onderzoeken voor dat bredere overzicht. Het doel is een passende keuze, niet bewijzen dat je iedere moeilijke situatie zelf kunt oplossen.
Bronnen en verantwoording
[1] Movisie, Dag 1: Richt je op de dingen die ertoe doen. Geraadpleegd 2 november 2026. Gebruik van het denkmodel; geen effectonderzoek. Toelichting Movisie.
[2] NHS, Tackling your worries. Geraadpleegd 2 november 2026. Voorlichting over het onderscheid tussen zorgen en concrete handelingsmogelijkheden. Voorlichting NHS.